Month: September 2024

79. Կարելի՞ է արդյոք համեմատության մեկ անդամն արտահայտել մյուս երեքի
    միջոցով:
    
    Այո, կարելիյ է։
    
80. Օգտագործելով տառային արտահայտությունները` գրե՛ք, թե ինչպես է հա-
    մեմատության անդամներից մեկը արտահայտվում մյուս երեք անդամներով։
    
    ab=cd , ապա a cd : b
81. Գտե՛ք x թիվը, եթե նրա եւ 8-ի հարաբերությունը նույնն է, ինչ որ`
    ա) 2 ։ 1=16:8, դ) 5 ։ 4=10:8, է) 8 ։ 1, ժ) 3 ։ 5=24/5:8
    բ) 6 ։ 2=24:8, ե) 1 ։ 7, ը) = 8/7 :8 2 ։ 7, ժա) 10 ։ 2=40:8
    գ) 2 ։ 22=8/11:8, զ) 21 ։ 3, թ)=40:8 20 ։ 4, ժբ) 19 ։ 5=152/5:8
82. Ի՞նչ թիվ է անհրաժեշտ գրել տառի փոխարեն, որպեսզի ստացվի
    համեմատություն.
    ա) x/4 = 8/3
    3x = 32
    x = 32/3
    բ) 7/x = 9/5
    9x = 35
    x = 35/9
    գ) 6/17 = x/3
    17x = 18
    x = 18/17
    դ) 25/7 = 15/x
    25x = 105
    x = 105/25 = 21/5
    ե) 27/y = 18/5
    18y = 135
    y = 135/18
    զ) y/36 = 21/48
    48y = 756
    y = 756/48 = 189/12
    է) 72/35 = x/7
    35x = 504
    x = 504/35 = 72/5 
    ը) 90/13 = 18/y
    90y = 234
    y = 234/90 = 13/5
83. Գնացքն ամբողջ ճանապարհի -ն անցնում է 6 ժամում։ Ինչքա՞ն
    ժամանակում այն կանցնի ամբողջ ճանապարհը։
    
    x=6:3/4=24/3=8
    
84. Բնակարանի մակերեսը 64 մ2

է։ Նրա հատակը ներկելու համար
պահանջվում է 21 կգ ներկ։ Քանի՞ կիլոգրամ ներկ է անհրաժեշտ
խոհանոցի հատակը ներկելու համար, եթե նրա մակերեսը 16 մ2 է։

64:21=16:x
64×336
x=336/64=21/4

85. 500 կգ հանքաքարից ստացել են 77 կգ պղինձ։ Ինչքա՞ն պղինձ
    կստացվի 300 կգ հանքաքարից։
    
    500:77=300:x
    500x=23100
    x=23100/500=231/5
    
86. Ստուգողական աշխատանքից անբավարար գնահատական է ստա-
    ցել 14 աշակերտ: Անբավարար գնահատական ստացածների քանա-
    կը հարաբերում է դրական գնահատական ստացածների քանակին,

ինչպես 2 ։ 7։ Քանի՞ աշակերտ է դրական գնահատական ստացել։

14;x=2:7
2x=98
x=49

87. Երկու կաթնամանների տարողությունները հարաբերում են, ինչ-
    պես 11 ։ 5։ Քանի՞ լիտր կաթ կտեղավորվի առաջին կաթնամանում,

եթե երկրորդի տարողությունը 25 լ է։

11:5=x:25
5×275
x=275/5=55

88. 160 գ ծովի ջրում պարունակվում է 8 գ աղ։ Քանի՞ գրամ ծովի ջուրն
    է պարունակում 56 գ աղ։
    
    160:8=x56
    8x=8960
    x=8960/8=1120
    
89. Բանվորը 8 ժ աշխատելու համար ստանում է 2500 դրամ։ Քանի՞
    դրամ կստանա բանվորը 12 ժ աշխատելու համար։
    
    2500:8=x:12
    8×30000
    x=30000/8=3750
    
90. Մետաղյա խորանարդը, որի կողի երկարությունը 13 սմ է, ունի 1352 գ
    զանգված։ Որքա՞ն է նույն մետաղից պատրաստված եւ 2 սմ կողով
    խորանարդի զանգվածը։
    
    1352:13=x:2
    13x=2704
    x=208
    12×208=2496

Հայկական լեռնաշխարհ

Երևան քաղաքի իմ ամենասիրելի վայրը

Տիեզերք

Ты когда-нибудь задумывался о том, как это важно – держать слово?
Бывали ли в твоей жизни случаи, когда тебя обманывали? Когда твои
друзья или родные не сдержали слова? Когда кто-то, кому ты верил, не
выполнил своего обещания? Какие чувства ты испытывал? Мог ли ты после
этого верить этому человеку?
Сегодня многие люди легко дают обещания и очень скоро о них забывают.
Понаблюдай за самим собой. Вспомни, кому и что ты обещал. Всегда ли
выполнял свои обещания?
Держать слово – значит делать так, чтобы тебе доверяли. Это особенно
важно для тех, кто собирается выполнять серьёзную работу или заниматься
бизнесом.
Человек слова – это сильная характеристика ли՛чности.
ли՛чность — անհատ

Работа важнее (чего?) обещания, данного сыну.
Слон сильнее (кого?) льва.
Тот, кто умеет держать своё слово, чаще добивается (чего?) успехов
в жизни.

1.Подберите к словам в левом столбике слова из правого столбика.
Составьте предложения.

друг мальчика, мама девочки, учительница математики, папа падруги,комната русского языка, дом папы։

2. Допишите пропущенные буквы и перепишите предложения.

1.Тетради лежат на столе учителя. . 2. Ведущий передачи отвечал на звонки
зрителэи . 3. Писатель ответил на все вопросы читателя.. . 4. Помощь товарищи
помогла Владимиру получить пятёрку. 5. По совету родителэ я решила заняться
спортом. 6. В комнате сестры всегда чисто. 7. Сегодня телефон моего друга
часто звонит.

3. Заполните пропуски словами из справок.

1.Не давай обещания, если не можешь их выполнить. 2. Занятия спортом
требуют силы . 3. Нужно много трудиться, чтобы добиться хороших результаты. 4. Чтобы
достигнуть вершина горы, нам пришлось подниматься два часа. 5. Только тот достигает успех
, кто не жалеет время. 6. Лучше не давать ,обещания чем не сдержать слово . 7. Если у тебя нет
желание пойти в кино, мы можем просто погулять. 8. Я бы с удовольствием тебе
помог, но у меня нет такой возможность . 9. Марина могла бы добиться больших успехи в
рисовании, если бы занималась этим серьёзно. 10. Если тебе не хватает время, на
уроки, значит, тебе нужно лучше планировать свой день.
Слова для справок: успехи, время, результаты, желание, обещания, успех,
вершина, обещание, слово, возможность, силы.

4. Сложи слово

4. Из этих слов составить сложное слово
Записать получившиеся слова.
Лёд          колоть газ проводить старший класс золото искать
лес          рубить вода поить звезды летать кофе варить
мясо        рубить три угол снег ходить

5 . Назови одним словом.

Как называется крупный населённый пункт?

Как одним словом можно назвать жителей одной страны?

Как называется главный город в стране?

Упражнение 4. Замените  одним словом:

Промежуток времени в 60 минут. .

Военнослужащий,  стоящий на посту.

Аппарат  для полёта в космос.

4. Напишите небольшое сообщение о том, какую музыку, каких
певцов или певиц вы любите слушать по радио или на YouTube

KAR comedy

Упражнение 5 . Занимательная грамматика :

«Первый слог потерялся»:

тетрадь                  

канал                    

Собака                  

захар                    

5. Что вы узнали на этом уроке нового? Чему научились?
Что значит быть настоящим другом или настоящей подругой? Есть
ли у вас настоящие друзья?

51.   Տրված գոյականներից ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել  հարցին պատասխանող բառեր (բայեր) կազմիր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծիր:

ա) Ամպ-ամպել. ծաղիկ-ծախկել. վար-վարել. կար-կարել. unւգ-սգալ. երգ-երգել. ժողով-ժողովել. օճառ-օճառել:

բ) Գող-գողանալ. վախ-վախենալ, քար-քարանալ, մահ-մահանալ, մանուկ-մանկանալ, Էջ (իջ)-իջնել, մայր-մայրանալ:

52.   Փակագծերում տրված բայերր պահանջված ձևով qրի´ր:

Հայտնի  Է, որ ամենից շատ Արևմտյան Հնդկաստանի Չհրեպունջա  շրջանում Է անձրև գալիս: Սակայն պարզվում Է, որ երկրագնդի վրա մի տեղ կա, որտեղ անհիշելի ժամանակներից անընդհատ անձրևում է: Դա Հարավային Ամերիկայում Է: Անձրևի հեղինակր ջրվեժն Է: Ուժեղ քամին, որր միշտ փչում է լեռներից, ջրափոշին հարթավայր տանում է: Այդտեղ  ջրափոշին  խոշոր կաթիլներ դառնում է ու որպես անձրև տեղում է:

53 Նախադասությունները  լրացրո´ւ: Գրածդ բայերն ընդգծի´ր:

Աշխարհը շատ ուրախ կլինի, եթե բոլոր մարդիք բարի լինեն

Մարդիկ շատ բարի կլինեն, եթե արդարութուն լինի

Ապրելը շատ անհետաքրքիր կլինի, եթե չլինեն մարդիկ։

Ոչ մի մարդ չի մնա այս մոլորակում, եթե չլինի ջուր

54. Ուշադրությո´ւն դարձրու Ա, Բ, Գ նախորդ նախադասությունների կետադրությանը, կետադրական տարբերություններ գտի´ր և օրինաչափությունը փորձի´ր բացատրել:

Ա- Ընկերս ասաց.

—      Պապս սիրում է նկարներ հավաքել ու մի մեծ պատկե­րասրահ ունի:

Բ. — Պապս սիրու մ Է նկարներ հավաքել ու մի մեծ պատկերասրահ ունի,- ասաց ընկերս:

Դ. — Պապս սիրում է նկարներ հավաքել,- ասաց րնկերս,- ու մի մեծ պատկերասրահ ունի:

Ա. Քեռիս ասաց.

-Գիտե՞ս, որ մրջյուններն իրար տեղեկություն են հաղորդում ու անգամ հեռվից հեռու խոսում են իրար հետ:

Բ. — Գիտե՞ս, որ մրջյուններն իրար տեղեկություն են  հաղորդում ու անգամ հեռվից հեռու խոսում են իրար հետ,- ասաց քեռիս:

Գ. -Գիտե՞ս, որ մրջյուններն իրար տեղեկություն են հաղորդում,- ասաց քեռիս,- ու անգամ հեռվից հեռու խոսում են իրար հետ:

55. Տրված ածականներից ի՞նչ անել  կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բայեր  կազմի´ր և դրանց մեջ բայ կազմող  մասնիկներն ընդգծի´ր:

Գեղեցիկ, հպարտ,  տգեղ, մեծ, փոքր, չար, չոր, թարմ, խոնավ, սև, բարձր, մանր, ճերմակ, դալուկ, ծանր:
գեղեցկանալ,հպարտանալ, տգեղանալ, մեծանալ, չարանալ, չորանալ թարմանալ, խոնավանալ, սևանալ, բարձրանալ, մանրանալ, ճերմակել ,դալկանալ,ծանրանալ

56. Տրված ձայնարկություններից գոյականներ և բայեր (առարկա և գործողություն ցույց տվող բառեր) կազմի´ր: Արմատների  գրությունն ինչպե՞ս փոխվեց:

Օրինակ՝ թը՜շշ-թշշոց-թշշալ:

Բը՜զզ, դը՜ռռ, չրը՜խկ, ծի՜վ-ծի՜վ, բա՜,  տը՜զզ, կը՜ռռ, թը՜խկ, մը՜ռռ, թի՜ռ:

բզզալ,դռռալ,չրխկալ,ծվծվալ,տզզալ,կռռալ,թխկալ,մռռալ,թռթռալ

57. Թիվ և գործողության հատկանիշ ցույց տվող տրված  բառերից (թվականներից  և մակբայներից) բայեր կազմի´ր և դրանց մեջ բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի´ր:

Երկրորդ, երրորդ, չորրորդ, ուշ, շտապ, մոտ, մերձ, հհռու, դանդաղ, հաճախ, տասներորդ, կրկին:

երկրորդել,երրորդել,չորրորդել,ուշանալ,շտապել,մոտենալ,մերձենալ,հեռվանալ,դանդաղել,հաճախել,տասներորդել,կրկնել։

Փորձի´ր բացատրել ստացված այն բառերը, որոնց չես հանդիպել:

58. Գրավոր պատմի´ր, թե մեծերն ի´նչ հհտաքրքիր դեպք են հիշում քո մանկությունից:

Ֆուտբոլ խաղալուց թևս կոտրել եմ,շատ զվարճալի միևնույն ժամանակ շատ ցավոտ դեպք է։

59. Տրված տրմատներով ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բայեր կազմի´ր և դրանց մեջ բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի´ր:

Նստ, սահ, վազ, կարդ, խաղ, տես,  հագ, փախ, սառ, թռ, կպ:

նստել,սահել,վազել,կարդալ, տեսնել, հագնվել, փախնել, սառել, թռնել, կպնել

60. Նախադասությունների ճիշտ հաջորդականությունը  գտի´ր և տեքստը վերականգնի´ր:

Այնտեղ այս ահավոր ծույլր փուշ, ճյուղ, կաթնախոտ ու տատասկ էր ուտում: Ձին գնաց ու պատմեց մարդուն: Ուղ- տը շատ ծույլ էր, մարդու մոտ աշխատել չէր ուզում ու աշ- խատանքից խուսափելու համար ապրում էր Ոռնացող անապատում: Հետո շունն ու եզը հերթով եկան: Ուղտը պատաս­խանեց.

-Ո՜ւզ, ո՜ւզ:

Ուղտը նրանց էլ միայն «ուզ» ասաց: Մի երկուշաբթի առավոտ ձին՝ թամբը մեջքին, սանձը բերանին, եկավ մոտն ու ասաց.

-Ո´ւղտ, ա´յ ուղտ, դո´ւրս արի ու մեզ նման աշխատի´ր:

Հենց այդ «ուզն» էլ նրան պատիժ դարձավ. դրանից մեջքին կուզ աճեց:

Ուղ- տը շատ ծույլ էր, մարդու մոտ աշխատել չէր ուզում ու աշ- խատանքից խուսափելու համար ապրում էր Ոռնացող անապատում: Այնտեղ այս ահավոր ծույլր փուշ, ճյուղ, կաթնախոտ ու տատասկ էր ուտում:Մի երկուշաբթի առավոտ ձին՝ թամբը մեջքին, սանձը բերանին, եկավ մոտն ու ասաց.

-Ո´ւղտ, ա´յ ուղտ, դո´ւրս արի ու մեզ նման աշխատի´ր:

Ուղտը նրանց էլ միայն «ուզ» ասաց: Մի երկուշաբթի առավոտ ձին՝ թամբը մեջքին, սանձը բերանին, եկավ մոտն ու ասաց.

Ուղտը նրանց էլ միայն «ուզ» ասաց:

Ընթերցի՛ր Կոմիտասի «Աշուն օր» բանաստեղծությունը:

1. Բանաստեղծությունն արձակ կերպով շարադրի՛ր:
   
   Սև ամպերը ցած իջան և շարվեցին սարի վրա։ Առավոտը բացվեց և օդը սառեց։Երկինքը գոռաց և երկիրը տխրեց։ Հետո արևը շողաց,անձրև եկավ,տեռրևները թափվեցին։
   
2. Ի՞նչ գույներ և ի՞նչ պատկերներ տեսար բանաստեղծության մեջ:
   
   Աշնանայաին գույներ տեսա,սևուկ ամպեր տեսա,մռայլ եղանակ։
   
3. Բանաստեղծության մեջ Կոմիտասը անձնավորել է աշնանը. դու՛րս գրիր այն հատվածները, որտեղ անձնավորումն արտահայտված է (օր՝. գոռաց երկինք):
   
   Ամպը ճաքեց,երկիրը դողաց
   
4. Գրի՛ր ստեղծական պատում «Զրույց աշնան հետ» վերնագրով: Փորձի՛ր ներկայացնել քո հույզերն ու խոհերը: Պատումը գրելիս տեքստում ներառի՛ր հետևյալ բառերն ու բառակապակցությունները՝ մեղմորեն, դեղնած, սառը քամի, անձրևոտ երեկո, թրջված մայթեր, տերևների խշխշոց, թեյըմպում, զբոսանք, ոսկեգույն:
   
   Շատ եմ սիրում աշունը իր գույներով ու հրաշքներով։ Սիրում եմ զբոսնել այգում,զգալ տերևների խշշոցը։ Սիրում եմ աշնանային անձրևները ,թրջված մայթերի բույրն եմ սիրում։
   Սիրում եմ զրուցել ու տխրել աշնան հետ։
   
5. Ընթերցի՛ր կամ անգիր սովորի՛ր բանաստեղծությունը, բլոգումդ հրապարակի՛ր տեսանյութի կամ ձայնագրության տեսքով:

Քիմիական ռեակցիաներ առաջանալու համար անհրաժեշտ է, որ նյութերը անմիջական հպման մեջ լինեն: Այդ նպատակով նյութերը մանրացնում են և խառնում:
Օրինակ` ծծմբի և երկաթի միջև ռեակցիան ընթանալու համար ծծումբը տրորում են հավանգում, իսկ երկաթի փոշին ստանում են հատուկ եղանակով: Ստացված փոշիները խնամքով խառնում են` մասնիկների հավասարաչափ բաշխման համար:Նյութի առավել նուրբ մանրացում` մինչև մոլեկուլ և իոն, հնարավոր է դրանք ջրում լուծելով, որի պատճառով էլ ռեակցիաների մեծ մասն իրականացվում է լուծույթներում:

Նյութի առավել նուրբ մանրացում` մինչև մոլեկուլ և իոն, հնարավոր է դրանք ջրում լուծելով, որի պատճառով էլ ռեակցիաների մեծ մասն իրականացվում է լուծույթներում:

 Լուծույթներում իրականացված ռեակցիաները

Որպեսզի ռեակցիան սկսվի, անհրաժեշտ է ինչ որ ձևով այն խթանել, «արթնացնել» քիմիական կապերը: Դա է պատճառը, որ քիմիական ռեակցիաների մեծ մասի ընթանալու համար ջերմություն է պահանջվում:
Այսպիսով, ռեակցիան սկսելու և ընթանալու պայմաններն են՝
 1. մանրացում 2. խառնում 3. տաքացում և այլն:
Անհրաժեշտ է հստակ տարբերել ռեակցիան «սկսելու» և ռեակցիայի «ընթանալու» պայմանները: Օրինակ` ջուրը քայքայելու համար էլեկտրական հոսանք անհրաժեշտ է  ոչ միայն սկզբում, այլև ռեակցիայի ամբողջ ընթացքում, այլ կերպ ռեակցիան կդադարի ընթանալ: Այս օրինակում էլեկտրական հոսանքը ռեակցիայի և’ սկսվելու, և’ ընթանալու պայմանն է:Երկաթի և ծծմբի փոխազդեցության համար պահանջվում է միայն սկզբնական տաքացում, որից հետո ռեակցիան ընթանում է մեծ քանակությամբ լույսի ու ջերմության անջատումով, և տաքացում չի պահանջվում: Այս օրինակում տաքացումը միայն ռեակցիան սկսելու պայմանն է:Բազմաթիվ քիմիական ռեակցիաներ կարող են ընթանալ սովորական պայմաններում: Օրինակ` կալիում (K) ալկալիական մետաղը և ջուրը սենյակային ջերմաստիճանում բուռն փոխազդում են, ընդ որում` պայթյունով:

Սակայն բազմաթիվ  քիմիական ռեակցիաներ սովորական պայմաններում չեն ընթանում ու կարող են սկսվել միայն հատուկ պայմանների` բարձր ջերմաստիճանի, ճնշման, հաստատուն էլեկտրական հոսանքի, լույսի, խոնավության և այլ պայմանների առկայության դեպքում:

Օրինակ` ալյումինի ( Al ) փոշին սովորական ջերմաստիճանում չի բռնկվում, սակայն մինչև 700°C տաքացնելիս այրվում է կուրացնող բոցով:

Երկաթը (Fe) ժանգոտվում է միայն խոնավ օդում` ջրի և թթվածնի հետ միանալիս, երբ առաջանում է ժանգ անվանվող գորշ, փխրուն զանգված:Քիմիական ռեակցիաները, որպես կանոն, ուղեկցվում են կամ ջերմության անջատում (օրինակ այրումը), կամ կլանումով (օրինակ`քայքայման ռեակցիաներից շատերը): Այդպիսի ռեակցիաները տարբերակելը խիստ կարևոր է քիմիական փորձեր ծրագրելիս ու կատարելիս:Քիմիայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է քիմիական ռեակցիաները դրանք ուղեկցող ջերմային երևույթների տեսանկյունից, անվանվում է  ջերմաքիմիա:
Քիմիական այն ռեակցիաները, որոնց ընթանալն ուղեկցվում է ջերմության անջատումով, կոչվում են ջերմանջատիչ ռեակցիաներ:Քիմիական այն ռեակցիաները, որոնց ընթանալն ուղեկցվում է ջերմության կլանումով, կոչվում են ջերմակլանիչ ռեակցիաներ: Ջերմաքիմիական հավասարումներում նյութերի քիմիական բանաձևերից ու ռեակցիայի ջերմությունից բացի` նշում են նաև այդ նյութերի ագրեգատային վիճակները` պինդ (պ), հեղուկ (հ), գազային (գ): Դրա անհրաժեշտությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ռեակցիայի ջերմէֆեկտի մեծությունը կախված է նաև ռեակցիային մասնակցող նյութերի ագրեգատային վիճակից: Նյութի մի ագրեգատային վիճակից մյուսին անցումը նույնպես ուղեկցվում է էներգիայի փոփոխությամբ:

Լրացուցիչ տնային աշխատանք

1.Բերե՛ք քիմիական ռեակցիայի օրինակներ։
Օրինակ` ծծմբի և երկաթի միջև ռեակցիան ընթանալու համար ծծումբը տրորում են հավանգում, իսկ երկաթի փոշին ստանում են հատուկ եղանակով: Ստացված փոշիները խնամքով խառնում են` մասնիկների հավասարաչափ բաշխման համար:Նյութի առավել նուրբ մանրացում` մինչև մոլեկուլ և իոն, հնարավոր է դրանք ջրում լուծելով, որի պատճառով էլ ռեակցիաների մեծ մասն իրականացվում է լուծույթներում:

2.Լուսասինթեզը համարվու՞մ է քիմիական ռեակցիա։

այո ,Լուսասինթեզը համարվում է քիմիական ռեակցիա

3.Նյութերին ի՞նչ կարևոր պայման է պետք միմյամց հետ փոխազդելու համար։

Որպեսզի ռեակցիան սկսվի, անհրաժեշտ է ինչ որ ձևով այն խթանել, «արթնացնել» քիմիական կապերը: Դա է պատճառը, որ քիմիական ռեակցիաների մեծ մասի ընթանալու համար ջերմություն է պահանջվում:

Կատարի՛ր առաջադրանքները

1. Ի՞նչ ձայնավորներ ավելացնել կետերի փոխարեն.

ծաղիկ բուրդ կիրթ

ծուղակ բարդ կարթ

2. Գտնել և գրել հետևյալ բառերի հականիշները (հակառակ իմաստն ունեցող բառեր)՝

միշտ-երբեք

ամեն ինչ-ոչինչ

ամեն ոք-ոչոք

կեղծ-անկեղծ

միամիտ-խորամանք

խոսել-լռել

3. Ուղիղ և ուղի բառերից կազմել նոր բառեր:

ՈՒղևոր, ուղեգիծ, ուղենիշ, ուղեգորկ։

4. Տրված բառախմբերից ընտրել բառեր, որոնց միացումով ստացվեն անձնանուններ (մարդկանց անուններ), օրինակ՝ ալ+վարդ- Ալվարդ:

արեգ, շատ, այր, նազ, արև, հուր, ակ, գես, անուշ, ժիր, ծով, աչք, նոր, երես, ալ, սև, մայր, լուսին, կաթ, թագ, շող, պետ, ազգ, խաժ, լույս, հայր:

Շողակաթ,Հրայր,Լուսնթագ,Խաժակ, Արեգնազ։

5. Հետևյալ բառերի միացումով կազմել նոր բառեր, այս բառերը կհամարվեն բարդ բառեր (արմատ+արմատ)՝

շոգի-նավ —շոգենավ

փիղ-ոսկոր —փղոսկր

վարդ-գույն —վարդագույն

զբոսնել-այգի —զբոսայգի

բարի-խառն —բարեխառն

նինջ-սենյակ —ննջասենյակ

6. Փակագծերում տրված բայերը նախադասության մեջ գործածել ճիշտ ձևով.

ա) Ամռանը ես եղել եմ Վանաձորում: Գրեթե ամեն օր լինում էի ընկերոջս՝ Աշոտենց տանը:

բ) Փոքրիկ Անահիտն անընդհատ լալիս էր:

գ) Մենք ուտումենք էինք մեծ ախորժակով, որովհետև այդ մրգերից երբևէ չէինք կերել:

Вместо точек вставьте пропущенные    слова из слов для справок.

У нас не было ключи и мы не смогли открыть дверь. Туристы хотели зажечь костёр , но у них не было спички  .   У стола стояло пять стулья . В школьной     библиотеке   много интересных книг  .     Без кроссовок по  горячем песку идти  было      трудно.  В  этих  местах без лошадь  не обойтись.

Слова для справок: лошадь,книга,кроссовки,ключи ,           спички , стулья .

35. Նախադասությունից բառերը հերթով հանի՛ր, մինչև մեկ բառ մնա:

Օրինակ՝Երկար ու դժվարին ճանապարհով էր եկել:
Երկար, դժվարին ճանապարհով էր եկել: (Չորս բառ)

Դժվարին ճանապարհով էր եկել:  Կամ՝  երկար ճանապար­հով էր եկել (Երեք բառ)

Ճանապարհով էր եկել (երկու բառ)

Եկել էր: (մեկ բառ)

Ցերեկները սովորաբար մի քիչ քնում է:
Սովորաբար մի քիչ քնում է:
Մի քիչ քնում է:
Քնում է:

Երեկոյան երկնքում գունդ-գունդ կուտակվեցին ամպերը:
Երկնքում գունդ-գունդ կուտակվեցին ամպերը:
Գունդ-գունդ կուտակվեցին ամպերը:
Կուտակվեցին ամպերը։
Կուտակվեցին։

Նա տանն օրերով բարձրաձայն կարդում էր սիրելի բանաստեղծի գործերը:
Բարձրաձայն կարդում էր սիրելի բանաստեղծի գործերը:
կարդում էր սիրելի բանաստեղծի գործերը:
Կարդում  էր գործերը։
Կարդում  է։

Հետո այդ հսկայական արձանը տեղափոխեցին գետափ:
Հսկայական արձանը տեղափոխեցին գետափ:
Արձանը տեղափոխեցին գետափ:
Արձանը տեղափոխեցին։
Տեղափոխեցին։

Արագիլը ճնճղուկի ձագերին պաշտպանում էր օձից:
Արագիլը ձագերին պաշտպանում էր։
Արագիլը պաշտպանում է։
Պաշտպանում է։

36.Ընդգծված բառերի և բառակապակցությունների փոխարեն տրվածներից մեկը (հոմանիշը) գրի՛ր:

Հիմալայներում, ձյունոտ անտառ գնալիս. գիտական արշավախմբի անդամները նկատել են մորթիներով ծածկված երկու կնոջ: Գիտնականները գնացել են նրանց ետևից և հայտնաբերել են նրանց կացարան, որը քարայր է եղել: Պարզվում է,  որ 20-րդ դարում դեռ գոյություն ունեն քարանձավային մարդիկ: Նրանք չեն կարողանում օգտվել  կրակից,  իսկ որպես հագուստ  գործածում  վայրի  կենդանիների մորթիները: Սնվում են հում սննդով. որը կացարանի շրջակայքում  առատ  է: Քաղաքակիրթ մարդկանց հետ առաջին հանդիպումն ուղեկցվել է սարսափով ու ծայրաստիճան զարմանքով:

Հետապնդել են նրանց, սարսափ, անցնելիս . ապրում են. Կացարան, առատ. գործածում են. Նկատել են. հայտնաբերել են. կերակրվում են, ապշահարությամբ, քարայր:

37. Տրված բառերը գործածելով՝ պատմություն  հո- րինի՛ր:

Պատրաստակամ. Կարդալ. Տարի, երամ, թակարդ, պարգևել, մառան. թութակ, տակառ:
Տատիկս պատրաստակամ կարդաց թութակի մասին։ Մառանում թակարդ էր դրել։

38.   Անջատ գրվող բարդ  բառերի  (հարագրությունների) իմաստները                                 մեկական բառերով արտահայտի՛ր:

Պար գալ-պարել. Զրույց անել- զրուցել. խաղ անել- խաղալ. թույլ տալ-թույլատրեր:

39. Այբբենական կարգով  դասավորի՛ր՝

ա) սենյակիդ իրերի անունները.
աթոռ, սեղան, պահարան, մախճակալ։

բ) սիրածդ գրքերի անունները.
հարի պոտր , գանձերի կղզի։

գ) այն առարկաների անունները. որոնք կուզենայիր ունենալ:

40. Կազմի՛ր տրված բայերի այն ձևերր, որոնք պա- տասխանում են ի՞նչ է անում  հարցին (ներկա ժամանակ):

Օրինակ՝ պարել — պարում  է:

Ա. Կրկնել-կկրկնում է. Խոնարհել-խոնարու է. Գնալ-գնում է, տապակել-տապակում է. Հասնել-հասնում է. Վերցնել-վերցնում է. Թռչել-թռչում է. Աճել-աճում է, հանգստացնել-հանգստացնում է. Վերադառնալ-վերադառնում է, դնել- դնում է, թողնել-թողնում է:

Բ.  Գալ. լալ. տալ:

Գալիս է լալիս է տալիս է

Ո՞րն է Բ խմբի բայաձևերի շեղումը ընդհանուր օրինաչափությունից:

41. Շարունակի՛ր (հետո ի՞նչ եղավ):

Արթնացա,  երբ արևն արդեն  ծագել ու շողերը ներս էր գցել պատուհանիցս: Արագ հագնվեցի ու վազեցի ղեպի խոհանոց: Շտապում էի: Խոհանոցից  դուրս եկավ մի տղամա՞րդ. Թե՞  կին՝ չհասկացա: Տարօրինակն էր: Նա էլ զարմացած ինձ էր նայում: Մի վատ բան գուշակեցի: Նետվեցի միջանցք ու աչքս գցեցի մեծ հայելուն: Ես ճիշտ այնպիսին էի,  ինչպիսին խոհանոցից դուրս եկածը, շատ տարօրինակն էի: Մի քիչ շփոթված ու մի քիչ տխուր մտա սենյակ: Այնտեդ հավաքված էին իրարից չտարբերվող տարօրինակ ու շփոթահար մարդիկ՝ հինգ հոգի: Հավանաբար մերոնք էին: Միանգամից գլխի չընկա էլ, թե ո՛վ ով էր:

Հետո պարզվեց. որ այդ օրը մեր քաղաքում բոլոր մարդիկ դարձել էին արտաքինով չափազանց նման էակներ:
Հետո մայրիկս ձայն տվեց ինձ,ու պարզվեց,որ երազ էր։

42. ա) Ընդգծված բառերն ի՞նչ ընդհանրություն ու­նեն:

բ) Երկու և մեկ գծով ընդգծված բառերի միջև ի՞նչ տարբերություն կա:

գ) Այդ տարբերությունը վերացրո՛ւ:

Գեղջուկը թակարդի մեջ տեսնում է արծվին ու նրա գեղեցկությամբ հմայված՝ բաց թողնում :Եվ արծիվը ցույց է տալիս, որ ինքն էլ կարող է երախտագետ լինել:

Մի անգամ,  երբ գեղջուկը գալիս է նստում է փլչելու պատրաստ մի պատի տակ, արծիվը մոտ է թռչում ու մագիլներով թռցնում նրա գլխարկը: Գեղջուկը նստած տեղից ելնում ու վազում է արծվի ետևից: Պատից բավական հեռու արծիվը նետեց իր ավարը: Գեղջուկը գլխարկը վերցրեց ու շրջվեց, որ նորից նստի: Այդ պահին տեսնում է արդեն փլված պատը: Նա շատ է հուզվում արծվի երախտագիտությունից:

43. Նախադասություներն ընդարձակի՛ր:

Պտտվում է: Նա պտտվում է: Նա սիրով է պտտվում: Նա սիրով և գեղեցիկ է պտտվում:

Հասկանում ենք: Մենք մասկանում ենք: Մենք լավ հասկանում ենք: Մենք լավ և շատ հասկանում ենք:

Հեռանում են: Նրանք հեռանում են: Նրանք արցյունքներով հեռանում են: Նրանք աղի արցյունքներով հեռանում են:

Մոռացել ես: Դու մոռացել ես: Դու գրքերը մոռացել ես: Դու գրքերը և տետրերը մոռացել ես:

Գտա: Ես գտա: Ես գտա գրիչ: Ես գտա կարմիր գրիչ:

44.  Քո սովորական մեկ օրը նկարագրի՛ր (ամեն ինչ հերթով գրի՛ր, աշխատիր ոչինչ բաց չթողնել. Քեզ ամենաշատը օրվա ո՞ր պահն է դուր գալիս, որ գործերդ ես սիրով անում, որո՞նք՝ ուղղակի որպես պարտականություն, առօրյայիդ մեջ ի՞նչ կուզես փոխել և այլն):

Ես ամեն օր արթանում եմ, հագնվում եմ,լվացվում և շտապում դպրոց։Դպրոցում դասերս ավարտելուց հետո,ես շտապում եմ իմ պարապմունքներին ։Պարապունքներից հետո ես գնում եմ տուն, սովորում դասերս ,երբեմն իջնում եմ բակ, խաղում ընկերներիս հետ։ Երեկոյան սիրում եմ ընտանիքիս հետ ֆիլմ դիտել։

45. Ընդգծված բառերի և արտահայտությունների փոխարեն փակագծերում  տրվածներից մեկը գրի՛ր:

Որ խոսքր կարճ կապեր ավելորդ  բաներ չէր ասի: (Կարճ կապեր, երկար չէր):

Պարանը երկար չէր. աշտարակի ծայրին չհասավ: (Կարճ կա­պեր. երկար չէր)

Գլուխը խոնարհ էր ու սիրտը կոտրված: (խոնարհ էր. իջեցներ)

Դույլը ջրհորը իջեցներ թե չէ. թզուկը հայտնվելու էր: (խո­նարհ էր. իջեցներ)

Դռան Ժանգոտ կողպեքի վրա ինչ-որ թուղթ դրեց ու գնաց: (Կողպեքի. ծածկի)

Եթե պատուհանը ծածկի, ցուրտ չի լինի: (Կողպեքի. ծածկի)

46.Տրված բառերի այլարմատ (այլ արմատից կազմված հականիշները գրիր)

Օրինակ ‘ բարձր — ցածր.

Տալ- վերցնել

Սիրուն-տգեղ, լավ-վատ, մեծ-փորք. ներքև-վերև. ուշադիր. բարեկամ-թշնամի. աղքատ-հարուստ, կուշտ-սոված, դիտավորյալ-պատահական,  հիշել-մոռանալ. վառել. դրական, հրաժեշտ տալ. հյուսել. թույլատրել. ընկնել. գումարել, թափթփել. պապանձվել. գիշեր-ցերեկ. ելք-մոտք. ավարտել-սկսել. օգնել. արագացնել-դանդաղացնել:

47.Ա և Բ  տեքստերը  համեմատի´ր և դրանց տարբերությունը  գտի´ր:

Ա. Քամին մարագի շուրջը պտտվեց. մտնելու ճեղք չգտավ ու ասաց.

-Մարա´գ, դուռդ բա´ց արա. Քեզ  հարդ եմ բերել:

Մարագը պատասխանեց.

—      Դու իմ ունեցած հարդը մի’ տանիր. քո բերածն ինձ հարկավոր չէ:

Բ. Քամին մարագի շուրջը պտտվեց. մտնելու ճեղք չգտավ ու մարագին ասաց. որ դուռը բաց անի. Որովհետև ինքը նրան հարդ է բերել: Մարագը պատասխանեց. որ քամին թող իր ունեցած հարդը չտանի, իրեն նրա բերածը հարկավոր չէ:

Բ շարքում տեքստը պատմում է պատմիչը, իսկ Ա շարքում մարագն ու քամին խոսում են իրար հետ:

48.Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցների օգնությամբ նոր բառե´ր կազմիր: Գրի´ր գործածված ածանցները:

Հիվանդ. ծաղիկ. մուկ. հայ. նիստ, այբուբեն. դաս. դպիր, դարբին, հյուր. զորք. ռուս. գործ. բրուտ. կույս. հույն,.ուզբեկ. հնդիկ, թուփ, ծիրանի, ավազ:

Կազմածդ  ո՞ր բառերն են մեծատառով սկսվում:
հիվանդանոց, ծաղկանոց, մկանոց, Հայաստան, նստարան, աեբենարան, դասարան, դպրոց, դարբնոց, հյուրանոց, զորանոց, Ռուսաստան, գործարան, բուրդանոց, կուսանոց, Հունաստան, ՈՒզբեկստան, Հնդկաստան, ծիրանանոց, ավազանոց

49.  Բառակապակցություններ և նախադասություններ կազմի´ր՝ հարցում արտահայտող ո՞րտեղ բառի փոխարեն տրված գոյականները գրելով:

Ո՞րտեղ լինել-դպրոցում լինել, տանը լինել, գյուղում լինել,դրսում լինել

Ո՞վ ո՞րտեղ է:Մայրիկս տանն է։ Ես դպրոցում եմ։ Մենք դասարանում ենք։

50.  Հարցերին պատասխանի´ր (կարող ես նաև հումորով գրել) .

Ձեր բնակարանում քանի՞ սենյակ կա: Բնակարանն ինչպե՞ս է կահավորված : Այնտեղ ովքե՞ր են ապրում: Ինչպե՞ս են ապրում: Ի՞նչ վերաբերմունք ունեն բնակարանի նկատմամբ:

Մեր բնակարանը ունի երեք սենյակ։ Լուսավոր է և ընդարձակ։ Ես ապրում եմ ծնողներիս և եղբորս հետ։ Մենք շատ ենք սիրում մեր բնակարանը,սակայն հաճախ մայրիկս բարկանում է,քանի որ մենք անփույթ ենք և կեղտոտում ենք ։

Գրաբար

Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ:

Կարդա այսպես.

զիմաստութիւն — զիմաստություն

զխրատ — ըզխրատ

զբանս — ըզբանըս

հանճարոյ — հանճարո

Բառարան

զիմաստութիւն — իմաստությունը

զխրատ — խրատը

բան — խոսք

զբանս — խոսքերը

Հարց և առաջադրանք

Նկատեցի՞ր` ինչպես է կարդացվում զ մասնիկը (նախդիրը) բաղաձայնից առաջ:

Նախադասությունը գրավոր փոխադրիր:

***

Մի՛ տայք զսրբութիւն շանց. եւ մի՛ արկանէք զմարգարիտս ձեր առաջի խոզաց:
Մի տվեք սրբությունը շներին,մի գցեք մարգարիտները շների առաջ։

Կարդա այսպես.

զսրբութիւն – ըզսրբություն

զմարգարիտս — ըզմարգարիտս

Բառարան

մի՛ տայք — մի՛ տաք

շանց — շներին

մի՛ արկանեք — մի՛ գցեք

զմարգարիտս ձեր — ձեր մարգարիտները

առաջի խոզաց — խոզերի առաջ

Առաջադրանքներ

Աշխարհաբար գրի՛ր ասույթը:

Համեմատի՛ր Ա և Բ շարքի բառակապակցություններն ու հետևությո՛ւն արա.

Ա. մանուկ աղքատ և իմաստուն                              Բ. աղքատ և իմաստուն մանուկ

թագավոր ծեր և անմիտ                                     ծեր և անմիտ թագավոր

զբանս հանճարոյ                                               հանճարի խոսքերը

զմարգարիտ ձեր                                                ձեր մարգարիտները

առաջի խոզաց                                          խոզերի առաջ

Ա գրաբար Բ աշխարա բար

***

Իւրաքանչիւր ծառ ի պտղոյ իւրմէ ճանաչի:
Յուրաքանչյուր ծառ ճանաչվում է իր պտղից: 

Կարդա այսպես.

իւրաքանչիւր — յուրաքանչյուր

ի պտղոյ — ի պտղո

իւրմէ — յուրմե

Բառարան

ի պտղոյ իւրմէ — իր պտղից

ճանաչի — ճանաչվում է

Առաջադրանքներ

Նախադասությունն աշխարհաբար դարձրու:

Աշխարհաբար դարձրու նաև սա` Իւրաքանչիւր պտուղ ի ծառէ իւրմէ ճանաչի: Ի՞նչ փոխվեց:

***

Ամենայն ծառ որ ոչ առնիցէ զպտուղ բարի, հատանի եւ ի հուր արկանի:
Ամեն մի ծառ որ չի տալիս բարի պտուղ,հատվում է և գցվում հրի մեջ։

Բառարան

ամենայն — ամեն, ամեն մի

ոչ առնիցէ — չտա, չի տա, չպիտի տա, չի տալու (այստեղ` չի տալիս)

հատանի — հատվում է, կտրվում է

ի հուր — հուրը, հրի մեջ

արկանի — գցվում է, նետվում է

Հարցեր և առաջադրանքներ

Նախադասությունը գրավոր ազատ, ընդարձակ փոխադրիր:

Այս նախադասությունը ծանոթ ո՞ր ասույթի հետ է մտքով կապվում:

Հետևյալ նախադասությունը փորձիր գրաբար փոխադրել.

Ամեն (մի) ծառ, որ բարի պտուղ է տալիս, չի կտրվում: (տալիս է – գրաբ` տայ)