Day: October 31, 2025

1.Գտեք ABC անկյան կից անկյունը, եթե՝

ա) ∠ABC = 111աստիճան

180-111=69^o

բ) ∠ABC = 91 աստիճան

180-91=89^o

գ) ∠ABC = 15 աստիճան 20 րոպե :

179^o 60՛ — 15^o 20՛ = 164^o 40՛

2. Կից անկյուններից մեկը ուղիղ է: Սու՞ր, ուղի՞ղ, թե՞ բութ է մյուս անկյունը: Գծագիրը ցույց տուր։

Ուղիղ

3. Արդյոք ճշմարի՞տ է հետևյալ պնդումը. եթե կից անկյունները հավասար են, ապա դրանք ուղիղ անկյուններ են: Գծագիրը ցույց տուր։

Այո

4. Տրված են երկու հավասար անկյուններ: Հավասա՞ր են, արդյոք դրանց կից անկյունները: Գծագիրը ցույց տուր։

Այո

5. Երկու հակադիր անկյունների աստիճանային գումարը 100 աստիճան է։ Գտեք յուրաքանչյուր անկյան աստիճանային չափը։

100/2=50^o

6. Երկու կից անկյուններից մեկը մեծ մյուսից 40 աստիճանով։ Գտեք յուրաքանչյուր անկյան աստիճանային չափը։

180-40=140^o
140/2=70^o
70+40=110^o
I անկյուն = 70^o
II անկյուն = 110^o

7. Երկու կից անկյուններից մեկը հարաբերում է մյուսին ինչպես 1:8: Գտեք յուրաքանչյուր անկյան աստիճանային չափը։

1+8=9
180/9=20^o
20*8=160^o
I անկյուն = 20^o
II անկյուն = 160^o

8. Նայելով նկարին գտեք <1+<2+3-ը։

9. Նայելով նկարին գտեք․
ա) <1-ը․ եթե <2=120 աստիճան է
բ) <3-ը․ եթե <1=60 աստիճան է
գ) <2-ը, եթե այն երկու անգամ մեծ է <1-ից
դ) նշված բոլոր անկյունները, եթե <2-ը մեծ է <1-ից 60 աստիճանով։

ա) <1 = 180-120 = 60^o
բ)  = 60^o
գ) <2 = 60*2 = 120^o

Ա1 | Հասկացություններ և անուններ

Բիայնիլի-Ուրարտու – Վանի թագավորության հին անվանումներն են։ «Բիայնիլի»-ն այն անվանումն է, որով թագավորությունը կոչվում էր ներսում (ինքնանվանում), իսկ «Ուրարտու»-ն՝ ասորեստացիների կողմից տրված անունն է։

Տուշպա – Վանի թագավորության մայրաքաղաքը, որը կառուցվել է Վանի լճի ափին՝ Վանա բերդի վրա։ Այսօր այն գտնվում է Վանի քաղաքում (Թուրքիայի տարածքում)։

Սալմանասար III – Ասորեստանի թագավոր (մ.թ.ա. IX դար), որն առաջին անգամ իր արձանագրություններում հիշատակում է Ուրարտուն՝ որպես հզորացող պետություն։

Սարդուրի I – Վանի թագավորության առաջին հզոր արքան (մ.թ.ա. մոտ 830–825 թթ.)։ Նա համարվում է Տուշպայի հիմնադիրը և Վանի թագավորության կազմակերպիչը։

Իշպուինի – Սարդուրի I-ի որդին, շարունակեց հոր գործը, ամրապնդեց պետական իշխանությունը, տարածեց պետական կրոնը՝ Խալդի աստծո պաշտամունքը։

Մենուա – Իշպուինիի որդին, հայտնի է որպես խոշոր շինարար, կառուցեց ոռոգման հսկայական ջրանցքներ (օր.՝ Մենուայի ջրանցքը), ամրացրեց երկիրը և ընդարձակեց սահմանները։

Երկաթի դար – Պատմական ժամանակաշրջան, երբ մարդիկ սկսեցին լայնորեն օգտագործել երկաթը՝ զենքերի, գործիքների, շինարարության համար։ Դա բերեց տնտեսության, գյուղատնտեսության և ռազմական գործի զարգացման։

Սեպագիր – Գրության հին ձև, երբ նշանները փորագրվում էին կավե կամ քարե տախտակների վրա սեպաձև նշաններով։ Ուրարտուն օգտագործեց այս համակարգը իր արձանագրություններում։

Վերափոխություն – Կառավարման, տնտեսական, կրոնական կամ ռազմական համակարգում կատարվող փոփոխություններ, որոնք նպատակ ունեին ամրապնդել պետությունը և առաջ մղել զարգացումը։

Ա2 | Հիմնական գաղափարներ

ա. Ե՞րբ է ստեղծվել Վանի թագավորությունը։ Ի՞նչ այլ անուններով է այն հայտնի։
Վանի թագավորությունը (Բիայնիլի կամ Ուրարտու) ստեղծվել է մ.թ.ա. IX դարի սկզբին։ Այն հայտնի է նաև որպես Բիայնիլի, իսկ Ասորեստանի աղբյուրներում կոչվում է Ուրարտու։

---

բ. Ի՞նչ դեր ուներ երկաթը թագավորության կյանքում։
Երկաթը կարևոր դեր ուներ Վանի թագավորության տնտեսական և ռազմական հզորացման գործում։

• Երկաթից պատրաստվում էին ամուր գործիքներ և գյուղատնտեսական սարքեր՝ բարձրացնելով բերքատվությունը։
• Զենքերի ամրությունը հնարավորություն էր տալիս հաղթել թշնամիներին և ընդլայնել սահմանները։
• Երկաթի մշակումը բերեց արհեստների և առևտրի զարգացման՝ հիմք դնելով հզոր տնտեսության։

---

գ. Ի՞նչ միջոցներ ձեռնարկեցին Վանի արքաները երկիրը միավորելու և կայունացնելու համար։
Վանի արքաները՝ Սարդուրի I, Իշպուինի և Մենուան՝

• Կազմակերպեցին ուժեղ կենտրոնացված կառավարություն։
• Ստեղծեցին հզոր բանակ և ամրոցների համակարգ։
• Մշակեցին միասնական կրոն՝ Խալդի աստծո պաշտամունքով։
• Կառուցեցին ոռոգման և ճանապարհների հսկայական համակարգեր։
• Ներառեցին նվաճված ցեղերին պետական կառույցի մեջ՝ ապահովելով միասնականություն։

Նպատակն էր՝ ստեղծել կայուն, հզոր և պաշտպանունակ պետություն՝ հակակշռելու Ասորեստանին։

---

Քննադատական մտածողություն

1. Վերափոխությունների նշանակությունը.

• Նոր մայրաքաղաքի հիմնում (Տուշպա)՝ դարձավ վարչական, տնտեսական և կրոնական կենտրոն։
• Բանակի զարգացում՝ ապահովեց պետության անվտանգությունը և տարածքային ընդլայնումը։
• Սեպագրերի ներմուծում՝ գրավոր օրենքներ, հիշատակություններ և պատմական տեղեկություններ պահպանվեցին։
• Կրոնի միասնականացում՝ ձևավորեց պետական գաղափարախոսություն և միավորեց տարբեր ցեղեր։

---

2. Ինչպես հաջողվեց Վանի արքաներին հակակշռել Ասորեստանին.

• Նրանց միավորեց ուժեղ կենտրոնացված իշխանությունը։
• Ստեղծեցին հզոր պաշտպանական ամրոցներ։
• Զարգացրին տնտեսությունը և ռազմական արտադրությունը (երկաթի շնորհիվ)։
• Ակտիվ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեցին հարևանների հետ։

Այս ամենը թույլ տվեց Ուրարտուին դառնալ տարածաշրջանի գլխավոր ուժերից մեկը։

---

3. Որ վերափոխությունն էր ամենակարևորը։
Կարելի է ասել՝ բանակի և ենթակառուցվածքների զարգացումը (օր.՝ Մենուայի ջրանցքը),
քանի որ դրանք ապահովեցին երկիրը հացով, ջրով և պաշտպանությամբ՝ հիմք տալով մնացած բարեփոխումներին։